matura

Jakie były okoliczności historyczne przyjęcia przez Polskę chrztu i jakie było znaczenie tego wydarzenia dla kultury polskiej?

Polska była krajem pogańskim, czyli ludzi wierzyli w wielu bogów. Przez to że polska była pogańskim krajem, Niemcy często atakowali. Chcieli by polska została krajem chrześcijańskim. W tej sytuacji Mieszko, który był wtedy władca, zdecydował odebrać Niemcom przyczynę do atakowania. Nie chciał uzależniać się od Niemców zdecydował poślubić córkę władcy Czech, Dobrawę. Byli krajem chrześcijańskim i od nich by Polska przyjęła chrzest. Chrzest odbył się w roku 966. Znaczenie na kultury Polskiej: Chrześcijaństwo stało się religia obowiązująca Duchowni pomagali Mieszkowi w organizacji młodego państwa Udało się uniknąć przymusowej chrystianizacji ze strony Niemiec Zyskały także kontakt z zachodnim kręgiem kulturowym - budowano kościoły, klasztory Pojawił się nowy język - łacina

Jak wyglądała sytuacja Polski za czasów panowania Stanisława Augusta Poniatowskiego? Jakie były osiągnięcia, a jakie porażki króla?

Polska w II połowie XVIII wieku była osłabiona wojnami i zacofana gospodarczo. Szlachta i magnaci dbali głównie o swoje interesy, kłócili się; nie troszczyli się o państwo. Mieli dużo przywilejów i niewiele obowiązków wobec państwa. Król chciał przeprowadzić potrzebne reformy, ale miał wielu przeciwników. Osiągnięcia króla: doprowadził do uchwalenia pierwszej w Europie konstytucji w 1791 roku (Konstytucja 3 maja), utworzył w Warszawie Szkołę Rycerską (miała kształcić oficerów), z jego inicjatywy powstał w Warszawie pierwszy teatr narodowy, był mecenasem kultury - opiekował się malarzami, rzeźbiarzami architektami i literatami, gromadził obrazy i inne dzieła sztuki. Porazki króla: nie potrafił zapobiec rozbiorom Polski, nie zdążył przeprowadzic wszystkich reform i wzmocnić państwa

Jaki tytuł ma polski hymn narodowy?Jak doszło do jego powstania?

Polski hymn ma tytuł „Mazurek Dąbrowskiego". Powstał we włoskim miasteczku Reggio Emilia w 1797 roku. Autorem słow jest Józef Wybicki, który przebywał w obozie polskich żołnierzy. Miała to być pieśń bojowa legionów polskich, które miały walczyc przy boku Napoleona o odzyskanie niepodległości Polski. Pieśń szybko stała się bardzo popularna we wszystkich 3 zaborach. Oficjalnym hymnem narodowym „Mazurek Dąbrowskiego" został w 1927 roku.

Jak wyglądała sytuacja na ziemiach polskich po upadku powstania styczniowego?

Powstanie styczniowe upadło w 1864 roku. Zginęło w nim około 20 tysięcy Polaków, a 38 tysięcy zostało zesłanych na Sybir; szlachcie biorącej udział w powstaniu skonfiskowano (zabrano) majątki, w zaborze rosyjskim wprowadzono stan wojenny; nasilono cenzurę prasy i książek, a także rusyfikację i germanizację. Car uwłaszczył chłopów (otrzymali ziemię, którą uprawiali), aby nie brali udziału w powstaniu styczniowym. W najlepszej sytuacji byli Polacy w zaborze austriackim - mieli najwięcej swobód.

Co to jest przypowieść? Przedstaw treść wybranej przypowieści (np. O dobrym Samarytaninie, O synu marnotrawnym, O talentach) i powiedz czego nas uczy

Przypowieść - krótka opowieść zawierająca ukrytą mądrość, przesłanie. Przypowieści są zawarte w Nowym Testamencie i w prosty sposób przekazują jak chrześcijanie powinni postępować w różnych sytuacjach.

Wyjaśnij, dlaczego romantyzm jest nazywany „epoką serca, wielkich uczuć i powstań narodowych"? -

Romantycy odrzucali wiarę, że wszystko można poznać za pomocą nauki i rozumu; uważali, że najważniejsze są uczucia, przede wszystkim miłość. Wierzyli, że obok świata realnego istnieje też świat duchowy, który można poznać za pomocą wiary i intuicji. Częstym tematem twórczości była walka o niepodległość, a poeci mieli być duchowymi przewodnikami narodu. W tym okresie wybuchło powstanie listopadowe (1830 r.) i powstanie styczniowe (1863). Oba zakończyły się klęską.

Przedstaw krótko najważniejszych 3-4 przedstawicieli literatury polskiego romantyzmu

Adam Mickiewicz - autor „Ody do młodości", „Dziadów"(dramat), ballad („Świtezianka", „Romantyczność"), epopei „Pan Tadeusz" Juliusz Słowacki - autor „Balladyny"(dramat), hymnu „Smutno mi, Boże..." , „Testament mój" Zygmunt Krasiński - dramat „Nie-Boska komedia", poezje Cyprian Kamil Norwid - pisał poezję („Fortepian Chopina") i prozę; był tez malarzem i rysownikiem

Kim był Mikołaj Kopernik, jaką stworzył teorię i co udowodnił w dziele O obrotach sfer niebieskich?

Mikołaj Kopernik to był astronomem, matematykiem, prawnikiem, lekarzem, itd. Urodził się w Toruniu 19 lutego, 1473 roku. Kopernik stworzył teorie heliocentryczna w której opisał, jak Ziemia obraca wokół Słońca, a nie odwrotnie tak ja było mówiono przed. W swoim dziele O obrotach sfer niebieskich, właśnie dokładnie opisał ta swoja teoria.

Wyjaśnij pojęcie „sarmatyzm" i podaj jego cechy charakterystyczne. Kto jest przedstawicielem sarmatyzmu w literaturze?

SARMATYZM - ideologia i kultura szlachecka, która powstała w XVIII wieku CECHY: ukochanie wolności, niechęć do obcych zwyczajów i mody, przywiązanie do katolicyzmu, przekonanie, że Polska ma bronić chrześcijaństwa przed islamem, idealizowanie przeszłości. Przedstawicielem sarmaryzmu jest Jan Chryzostom Pasek (autor „Pamietników" - opisuje swoje przygody, gdy był na wojnie i życie w wiejskim gospodarstwie po powrocie)

Co oznaczają terminy „savior-vivre" i „etykieta"? Czy w dzisiejszych czasach są jeszcze przydatne? -s. 79-83

Savior-vivre (wymowa: sawu-AR-WIWR) to zasady dobrego wychowania, właściwego zachowania się w różnych sytuacjach, np. jak zachować sie przy stole, jak ubrać sie odpowiednio do sytuacji, jak dbać swój wygląd, jak zwracac się do innych ludzi ( starszych, pełniących różne funkcje) itd.

Stanisław Wyspiański - najbardziej wszechstronny twórca Młodej Polski

Stanisław Wyspiański często nazywany jest „człowiekiem renesansu" (interesował się wieloma rodzajami twórczości). -Pisał dramaty („Wesele) i wiersze -Interesował się teatrem, projektował dekoracje, kostiumy teatralne i meble - Był artystą-malarzem, uczniem Jana Matejki, autorem malowideł na ścianach kościoła Mariackiego w Krakowie, witraży, portretów (dzieci, swojej rodziny i przyjaciół), pejzaży (widoki Krakowa i okolic)

Jan Kochanowski napisał 19 trenów. Co to za gatunek literacki? Komu poeta poświęcił swoje utwory?

Tren to wiersz żałobny, który wyraża żal, boleść i cierpienie. Kochanowski poświecił swoje utwory córce, Urszulce.

Co to jest przypowieść? Przedstaw treść przypowieści z Nowego Testamentu Syn marnotrawny. Czego nas uczy ta przypowieść?

Uczy nas, że zawsze trzeba przebaczać innym. Gdy my popełnimy błąd, to musimy wiedzieć, że Bóg, rodzina, i wszyscy ludzie które my kochamy, nam wybacza i nadal będę nas kochać.

„Pan Tadeusz" to polska epopeja narodowa. Co wiesz o tym utworze? Podaj czas i miejsce akcji, główne wątki, bohaterów oraz okoliczności powstania tego arcydzieła literatury polskiej

Autorem„Pana Tadeusza" jest Adam Mickiewicz (pisał przez 2 lata). Jest to najważniejszy utwór w literaturze polskiej. Po raz pierwszy został wydany w Paryżu w 1834 roku. Składa się z 12 ksiąg, a zaczyna się Inwokacją („Litwo! Ojczyzno moja! Ty jesteś jak zdrowie."). Bohaterem jest szlachta żyjąca w Soplicowie i okolicach. Najważniejsze postacie to: Jacek Soplica (ksiądz Robak), jego syn Tadeusz, Sędzia (brat Jacka Soplicy), Telimena (dojrzała kobieta) i młoda dziewczyna - Zosia, Hrabia. Akcja dzieje się w roku 1811 i 1812. Główne wątki: miłosny (nieszczęśliwa miłość Jacka Soplicy i Ewy Horeszkówny, miłość Tadeusza i Zosi - szczęśliwe zakończenie); patriotyczny (ksiądz Robak przygotowuje powstanie na Litwie, pojawiają się informacje o zbliżającej się wojnie Moskalami, pamięć o bohaterach narodowych - Tadeusz otrzymał imię po Kościuszce, szlachta podtrzymuje narodowe tradycje)

Co to jest bajka? Co ośmieszał i krytykował Ignacy Krasicki w bajkach?

Bajka - krótka, napisana wierszem opowiastka, w której bohaterami najczęściej są zwierzęta pod którymi ukrywają się ludzie. Bajka zawiera morał (pouczenie). Najbardziej znanym bajkopisarzem w okresie oświecenia byl Ignacy Krasicki. W bajkach ośmieszał ludzkie wady takie jak pycha i zarozumialstwo („Szczur i kot"), pokazywał, że często kłamstwo i obłuda liczą się bardziej niż szczerość i prawda („Malarze"), silniejszy zwycięża, a słabemu nikt nie pomoże („Jagnię i wilcy"). W bajce „Ptaszki w klatce" mówi o tęsknocie za wolnością .

Co to jest ballada? Przedstaw treść wybranej ballady Adama Mickiewicza

Ballada - utwór, w którym połączone są elementy liryki (nastrój, emocje), epiki (fabuła, narrator- opowiada) i dramatu (dialogi, akcja). Tematem ballady są niezwykłe wydarzenia. „Świtezianka" - bohaterami są młodzi kochankowie: strzelec i tajemnicza dziewczyna. Spotykają się każdej nocy w lesie nad jeziorem Świteź. Chłopiec nic nie wie o swojej ukochanej - gdzie mieszka? Kim są jej rodzice? Jest w niej zakochany i prosi, by z nim zamieszkała. Dziewczyna zgadza się, ale prosi, by strzelec przyrzekł jej wierność i chłopiec spełnia jej prośbę. Wtedy ukochana żegna się i znika. Chłopiec na próżno szuka jej w lesie. Wracając do domu widzi w oddali na jeziorze jakąś piękną dziewczynę, która woła, by do niej przyszedł. Początkowo wahał się, ale szybko zapomniał o swojej ukochanej i przysiędze wierności. Wypłynął na środek jeziora i chciał pocałować piękną nieznajomą. Wtedy rozpoznał w pannie z jeziora swoją ukochana. Była ona nimfą wodną -świtezianką. Za niewierność i złamanie przysięgi wciągnęła chłopca pod wodę i utopiła. Morał - zawsze należy dotrzymywać danego słowa; ten, kto złamie przysięgę, zostanie ukarany.

Epoka renesansu kierowała się zasadami humanizmu. Na czym to polegało? Jak rozumiesz hasło „Człowiekiem jestem i nic, co ludzkie, nie jest mi obce" - s.98.

Bardzo ważny był człowiek, jego potrzeby i szczęście na ziemi. Człowiek interesował się światem i chciał jak najwięcej wiedzieć o sobie samym.

Biblia składa się z dwóch części - Starego Testamentu (XII-II w. p. n. e.) i Nowego Testamentu (I w. n. e.). Co wiesz o Biblii? Jakie jest jej znaczenie w naszej kulturze?

Biblia, czyli Pismo Święte składa się z dwóch części, Starego i Nowego Testamentu. Księgi biblijne powstawały przez wiele wieków i mają wielu innych autorów. Stary Testament składa się z 46 ksiąg i opowiada o stworzeniu świata. Nowy Testament ma 27 ksiąg i opowiada o życiu Jezusa. Biblia ma wielkie znaczenie w naszej kulturze, gdyż jest księga mądrości, zawiera pouczenia, prezentuje wzorce postępowania i mówi co dobrze i co złe.

Bogurodzica - najstarsza polska pieśń religijna i państwowa, jej znaczenie historyczne. (I-62)

Bogurodzica to najstarsza polska pieśń religijna i państwowa. Była używana w mszach i procesjach. Stała się pieśnią rycerska i oficjalnym hymnem dynastii Jagiellonów. Gdy rycerze szli na Bitwę pod Grunwaldem w 1410 roku.

Które z wydarzeń historycznych w średniowieczu uważasz za najważniejsze? - s.44-49

Chrzest Polski - 966 r. - w Gnieźnie Mieszko I przyjął chrzest z Czech i poślubił Dobrawę (córkę czeskiego księcia) Bitwa pod Grunwaldem - 15 lipca 1410 r. - król Polski Władysław Jagiełło i książę litewski Witold zwyciężyli Krzyżaków. Była to największa bitwa w średniowiecznej Europie.

W okresie Młodej Polski popularne były hasła: dekadentyzm, chłopomania, sztuka dla sztuki. Wyjaśnij, jak je rozumiesz

Dekadentyzm - głosił, że przeznaczeniem człowieka jest cierpienie. Jest to pesymizm, niepewność, brak wiary, brak sensu w życiu. Wiązało się to z końcem wieku i przeczuciem, że nadchodzacy XX wiek przyniesie coś złego. Przykładem jest poezja Kazimierza Przerwy-Tetmajera („Nie wierzę w nic", „Przygnębienie") Chłopomania - to popularna wśród inteligencji fascynacja chłopami, ich siłą i obyczajami. Noszono stroje krakowskie, żeniono sie z córkami chłopów, często wyjeżdżano na wieś. Nie rozumiano jednak prawdziwego życia i pracy na wsi. Przykład w literaturze - „Wesele" S. Wyspiańskiego Sztuka dla sztuki - pogląd, że sztuka jest najważniejsza, nie ma żadnych obowiązków wobec społeczeństwa. Artyści byli kapłanami sztuki, ludźmi wyjątkowymi, a sztuka miała być obrazem duszy artysty. Nie dbano o sprawy codzienne, o pieniądze i warunki życia. Spotykano się najczęściej w kawiarniach (Jama Michalika w Krakowie), gdzie dyskutowano o sztuce. Artyści ubierali sie na czarno (kapelusz, peleryna)

Przedstaw 3 wzorce osobowe średniowiecza, podaj przykłady z literatury - s.53

Dobry władca - dzielny, odważny, mądry, sprawiedliwy, broni chrześcijaństwa, dba o poddanych (np. król Artur, Kazimierz Wielki) Rycerz - odważny, szlachetny, walczy w obronie chrześcijaństwa, dotrzymuje słowa, dba o honor, lojalny wobec swojego króla/księcia, wierny damie swego serca (np. Zawisza Czarny) Asceta - swoje życie poświęca Bogu, majątek rozdaje biednym, rezygnuje z przyjemności w życiu, cierpi głód, umartwia się, żyje w biedzie. Podczas jego życia lub po śmierci dzieją się cuda - np. zaczynają bić dzwony, ciężko chorzy zostają uleczeni. Ascetą był np. święty Aleksy

Jakie hasła głosili pozytywiści? -

Główne hasła pozytywistów warszawskich to: -praca organiczna - społeczeństwo jest podobne do organizmu człowieka; jeżeli wszystkie organy są zdrowe, to człowiek dobrze funkcjonuje, jest zdrowy. Podobnie jest ze społeczeństwem - jeżeli wszystkie warstwy społeczeństwa żyją w dobrych warunkach, sa wykształcone i zamożne, to wtedy możliwy jest rozwój i postęp. Trzeba rozwijać przemysł, rolnictwo i szkolnictwo -praca u podstaw - trzeba zadbać o najbiedniejszych (chłopów na wsi i robotników w mieście). Było to zadanie dla bogatych i wykształconych. Polegało na zakładaniu szkół dla dzieci (i dorosłych) z biednych rodzin, uczeniu, jak dbać o zdrowie i higienę, zapewnianiu bezpłatnej (lub taniej) opieki lekarskiej, zakładaniu ochronek dla sierot -rezygnacja z marzeń o odzyskaniu niepodległości - po klęsce powstania styczniowego należy skupić się na rozwoju gospodarczym i dać czas, aby społeczeństwo wzmocniło się. Potem dopiero będzie czas na walkę o niepodległość -emancypacja kobiet - żądania, by kobiety mogły się kształcić i pracować zawodowo, aby mialy prawa równe z prawami mężczyzn -asymilacja Żydów - na ziemiach polskich żyło kilka milionów Żydów, którzy powinni mieć takie same prawa, jak Polacy, powinni wnosić swój wkład w rozwój całego społeczeństwa i mieć z tego korzyści

Epoka Odrodzenia (Renesansu) kierowała się zasadami humanizmu. Na czym on polegał? Jak rozumiesz hasło: „Człowiekiem jestem i nic, co ludzkie, nie jest mi obce"?

Humanizm w odrodzeniu polegał na zainteresowaniu się człowiekiem, a jego potrzeby i szczęście tu na ziemi były bardzo ważne. Człowiek w odrodzeniu chciał jak najwięcej wiedzieć o sobie i o świecie, który go otaczał. Hasło„Człowiekiem jestem i nic, co ludzkie, nie jest mi obce" oznacza ze wszystko co jest związane z człowiekiem, jego zżyciem, jego duchowymi i materialnymi potrzebami, jest dla twórców epoki najważniejsze.

Przedstaw dzieje Jacka Soplicy - jednego z głównych bohatwrów „Pana Tadeusza"

Jacek Soplica był bardzo lubiany przez szlachtę. Często był zapraszany na uczty przez Stolnika, który chciał, aby szlachta głosowała na niego. Jacek z wzajemnością zakochał się w córce Stolnika, Ewie, ale ojciec miał dla niej bogatego kandydata na męża. Jacek bardzo cierpiał po rozłące z ukochaną. Poślubił ubogą dziewczynę i wkrótce urodził się im Tadeusz. Niedługo potem żona Jacka zmarła.Jacek większość czasu spędzał w karczmie, pił i często awanturował się. Pewnego dnia Moskale okrążyli zamek Stolnika. Nadjechał Jacek i zobaczył ojca Ewy, do którego wciąż miał ogromny żal. Nie myśląc wiele, wyrwał jakiemuś żołnierzowi strzelbę i zastrzelił Stolnika. Został oskarżony o morderstwo i o zdradę (wszyscy myśleli, że działał razem z Moskalami). Musiał uciekać. Zostawił syna pod opieką brata (Sędziego) i wyjechał za granicę. Jako ksiądz Robak walczył w armii Napoleona i wykonywał różne niebezpieczne, tajne misje. Wrócił na Litwę, aby przygotować powstanie przeciwko Rosji. Nikt go nie rozpoznał, a Jacek dopiero przed śmiercią przyznał się bratu (Sędziemu) kim naprawdę jest. Po otrzymaniu przebaczenia zmarł. Po śmierci otrzymał za swoje zasługi medal Legii Honorowej.

Jan III Sobieski to żołnierz, hetman, król Polski, zwycięzca spod Wiednia i kochający mąż. Co wiesz o nim i o jego listach miłosnych do Marysieńki?

Jan III Sobieski to był żołnierzem, hetmanem, królem Polski, zwycięzca pod Wiedniem i kochającym mężem. W wieku 19 lat został żołnierzem. W roku 1668 otrzymał tytuł hetmana. Jako hetman zwyciężył w wielu bitew. 12 września 1683 roku była wojna pod Wiedniem. Jan III Sobieski stal na czele Polskiego wojska. Jako kochający maż, pisał przepiękne listy do swojej Marysieńki. Listy, zaczynały się pięknym barokowym nagłówkiem. Listy zostały uznane jako arcydzieła epistolografii.

Jakie problemy i tematy Jan Kochanowski poszuszał w pieśniach?

Jan Kochanowski w pieśniach starał się połączyc filozofię epikurejską ze stoicyzmem. Zachęcał do wspólnego ucztowania z przyjaciółmi, do dobrej zabawy. Człowiek powinien cieszyć się tym, co posiada, a będzie szczęśliwy (epikureizm). Nie powinien wracać do przeszłości i zbytnio martwić sie tym, co będzie. Bóg jest przyjacielem, opiekunem człowieka. Stworzył świat pełen harmonii i człowiek powinien taką harmonię (ład, porządek) zaprowadzić w swoim życiu. W nieszczęściu nie należy tracić nadziei, że zły los się odmieni

Przedstaw krótko wybitnych Polaków dwudziestolecia międzywojennego - Józefa Piłsudskiego i Ignacego Paderewskiego

Józef Piłsudski - dowódca wojskowy, polityk. Urodził się na Litwie; studiował medycynę. Działał w Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS), Podczas I wojny światowej organizował Legiony Polskie w zaborze austriackim; dowodził I Brygadą. Uwięziony przez Niemców w Magdeburgu; uwolniony na poczatku listopada 1918 roku. Przybył do Warszawy i został mianowany Naczelnikiem Państwa. Dowodził polską armią w wojnie polsko-bolszewickiej. Potem zrezygnował ze swoich funkcji i zamieszkał z rodziną w Sulejówku. W 1926 roku przeprowadził zamach majowy (przejął władzę w Polsce). Zmarł w 1035 roku. Ignacy Paderewski - wybitny pianista, polityk. Poczatkiem jego światowej kariery muzycznej był koncert w Paryżu. Potem koncertował w całej Europie, Ameryce Północnej i Południowej, Afryce i Australii. Na początku XX wieku (1910r.) zajął się polityką. W 1915 roku wyjechał do USA i tam aktywnie działał na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości. Zagrał 300 koncertów i na spotkaniach zachęcał do udzielania Polsce pomocy. Nawiązał kontakt z prezydentem Thomasem Woodrowem Wilsonem. Uzyskał pomoc Polonii amerykańskiej - 30 tysięcy ochotników dotarło do armii polskiej we Francji. W imieniu Polski podpisał się pod traktatem wersalskim (konczył I wojnę światową). W 1921 roku wyjechał do USA. Zmarł w 1941 roku w NY i jest pochowany na cmentarzu wojskowym w Arlington.

Co to jest mit i mitologia? Przedstaw treść wybranego mitu np. o Syzyfie, o Prometeuszu lub o Dedalu i Ikarze

Mitologia to zbiór mitów, czyli opowieści o bogach i bohaterach. Mity opowiadają o stworzeniu i historii człowieka, o narodzinach i życiu bogów, o stworzeniu świata i kosmosów, o bohaterach i ich czynach, o przeznaczeniu człowieka i świata, oraz o śmierci i życiu pośmiertnym. Daedalus longed for his homeland. As a result of the prohibition of Minos, the ruler of Crete, he could not, however, freely implement this intention. The only possible escape route was by air. So he constructed wings from bird feathers, and then instructed Icarus how to use them, how to fly safely. Their aerial journey astonished those who had the opportunity to observe her. At one point a misfortune happened. Icarus, delighted with the flight, soared too high, which caused the wax that had held together to meltfeathers- fell into the sea and died. Desperate Daedalus buried the body on the island, later called Ikaria.Czytaj więcej na https://www.bryk.pl/lektury/nieznany/mitologia.mit-o-dedalu-i-ikarze#utm_source=paste&utm_medium=paste&utm_campaign=other

Jakie wojny prowadziła Polska w XVII wieku? Jakie były ich skutki?

Na początku XVII wieku Polska była dużym i silnym państwem. Panowali w niej królowie elekcyjni. a) Wojny ze Szwecją - „Potop szwedzki" - przyczyny: rywalizacja na Bałtyku, królowie Polski z dynastii Wazów chcieli zdobyć tron Szwecji - rabunek miast, wywożenie cennych zdobyczy do Szwecji - obrona klasztoru na Jasnej Górze- Szwedzi wycofali się b) Wojny z Rosją - przyczyny: polscy magnaci chcieli osadzić na tronie Rosji swojego kandydata (nie udało się) c) Wojny z Turcją - przyczyny: częste najazdy Tatarów na ziemie polskie i najazdy Kozaków na ziemie tureckie, obrona chrześcijańskiej Europy przed Turkami ( wyznawali islam) SKUTKI: zniszczenie kraju, śmierć wielu ludzi, utrata części ziem, duże osłabienie państwa (ułatwiło to później dokonanie rozbiorów)

Omów trudności i zadania, które stanęły przed niepodległą Polską w 1918 roku. Wybierz i krótko omów jedno, twoim zdaniem naważniejsze wydarzenie w historii II Rzeczpospolitej

Najważniejsze wydarzenia w Polsce po 1918 roku to: - bitwa warszawska (1920 r.) - uchwalenie konstytucji marcowej (1921r.) - budowa portu w Gdyni (1920-1934 r.) - reforma szkolnictwa (1932 r.) - przewrót majowy (1926 r.) - reforma walutowa (1924r. - złoty polski) - powstanie COP (Centralnego Okręgu Przemysłowego) - 1936-1939 r.

„Lata 1918-1939 były w dziejach naszej kultury wyjątkiem. Barwnym, radosnym i złożonym. Między kolejnymi trudnymi lekcjami historia podarowała nam pauzę, podczas której mogliśmy zabawić się w normalność." Jak rozumiesz te słowa?

Po 123 latach niewoli i I wojnie światowej Polska w 1918 roku odzyskała niepodległość. Radość Polaków była ogromna, wydawało im się, że od tej pory będzie coraz lepiej. Wierzono w ogromne możliwości nowej Polski. Najważniejszym zadaniem było stworzenie jednego państwa z ziem 3 zaborów (ujednolicenie prawa, szkolnictwa, stworzenie armii). Uchwalono konstytucję, zreformowano szkolnictwo, wprowadzono wspólna walutę (zloty polski), rozwijano przemysł (COP) i unowocześniano rolnictwo. Rozwijała się literatura i sztuka, kręcono polskie filmy. Życie zaczynało wyglądać podobnie jak w innych europejskich krajach. Jednak nadszedł rok 1939, a we wrześniu hitlerowskie Niemcy zaatakowały Polskę. Rozpoczęła się II wojna światowa. Polska znalazła się pod okupacją niemiecka, a ziemie polskie na wschodzie zajęli Rosjanie. Nadeszły trudne czasy, skończyła się normalność.

Wpływ wojny na pokolenie Kolumbów s.

Pokolenie Kolumbów ( Pokolenie 1920) - to grupa polskich pisarzy urodzonych już po odzyskaniu niepodległości, około roku 1920. Dzieciństwo przeżyli w wolnym kraju. Okres, kiedy stawali się dorosłymi przypadł na lata II wojny światowej i okupacji. Maturę zdawali przed wybuchem wojny lub już podczas wojny ( tajne nauczanie). Przedstawicielem pokolenia Kolumbów jest Krzysztof Kamil Baczyński, Tadeusz Gajcy, Roman Bratny, Tadeusz Różewicz. Podczas okupacji wielu z nich działało w konspiracji, potem walczyli w powstaniu warszawskim. Ich plany na przyszłość runęły jak domek z kart; musieli odłożyć je na później. Wielu z nich zginęło podczas powstania warszawskiego. Swoje pierwsze utwory wydali podczas wojny (Baczyński, Gajcy) lub zaraz po wojnie (np. Różewicz, Bratny). Pisali o wojnie, śmierci, którą widzieli dookoła, o umieraniu swoich przyjaciół, o bólu i cierpieniu (K.K. Baczyński -„Pokolenie")

Omów życie i twórczość laureata literackiej Nagrody Nobla - Henryka Sienkiewicza

Urodził się na Podlasiu (w Woli Okrzejskiej), studiował na Uniwersytecie Warszawskim. Interesował się historią, literaturą, lubił podróże. Był dziennikarzem i pisarzem. Pisał „ku pokrzepieniu serc" ( przypominał czasy, kiedy Polska była wolnym, silnym państwem, aby dodać Polakom otuchy i wiary w odzyskanie wolności). W 1905 roku otrzymał Nagrodę Nobla. Dużo podróżował (Ameryka, Afryka, Europa, Turcja) - powieści/ novels - historyczne (Trylogia: Ogniem i mieczem, Potop, Pan Wołodyjowski; Krzyżacy; Quo Vadis), dla młodzieży: W pustyni i w puszczy -nowele/short story ( np. Latarnik, Janko Muzykant) -felietony/columns ( do warszawskich gazet) -listy z podróży ( do Ameryki)

Obraz wsi polskiej w powieści „Chłopi" Władysława Reymonta

W. Reymont jest autorem powieści „Chłopi" ( 4 tomy: Jesień, Zima, Wiosna, Lato), w której w realistyczny sposób przedstawił życie i pracę na roli chłopów. Opisuje codziennne zajęcia (np. gotowanie, sprzątanie, kiszenie kapusty), pracę na roli (sadzenie/zbieranie ziemniaków, orkę, siew zbóż, zbieranie plonów), a także rozrywki i uroczystości (Wigilię, kolędowanie, wesele, chrzciny). Jest to prawdziwy (realistyczny) obraz życia na wsi. Za tę powieść otrzymał w 1924 roku Nagrodę Nobla

Przełomowe wydarzenia, które dały początek Odrodzeniu. Omów trzy z nich

Zdobycie Konstantynopola przez Turków (1453). Podróże geograficzne (Krzysztof Kolumb, Magellan, Vasco da Gama). Ogłoszenie teorii heliocentrycznej przez Mikołaja Kopernika (1543). Mikołaj Kopernik, znakomity polski astronom udowodnił ze Ziemia krąży wokół Słońca a nie odwrotnie. Stworzył teorię heliocentryczna. Książkę napisał, O obrotach sfer niebieskich, w której opisał swoja teorię. Wynalazek druku przez Jana Gutenberga (1455). Wynalazek Jana Gutenberga pomógł, gdyż książki były znacznie tańsze i bardziej dostępne. Reformacja w kościele chrześcijańskim - luteranizm, kalwinizm. W odrodzeniu, pojawiły się pytania o słuszność niektórych dogmatów wiary i krytykowano działalność i funkcjonowanie kościoła. Reformacja doprowadziła do podzielenia wiary chrześcijańskiej. Zwrot do kultury antycznej, nazwy humanizm, Renesans.

Wymień polskich laureatów Nagrody Nobla oraz dziedzinę, w jakiej tę nagrodę otrzymali.

a) Maria Skłodowska-Curie (naukowiec) - 1903r. i 1911r. w dziedzinie fizyki i chemii b) Henryk Sienkiewicz (pisarz) - 1905r. w dziedzinie literatury (za całą twórczość) c) Władysław Reymont (pisarz) - 1924 r. w dziedzinie literatury (za powieść „Chłopi") d) Czesław Miłosz (poeta) - 1980 r. w dziedzinie literatury ( za całą twórczość) e) Lech Wałęsa (robotnik, polityk, przewodniczacy Solidarności) - 1983 r.- pokojowa Nagroda Nobla f) Wisława Szymborska (poetka) - 1996 r. w dziedzinie literatury g) Olga Tokarczuk (pisarka) - 2018 r. literacka Nagroda Nobla

Jan Kochanowski w swoich utworach przedstawił człowieka renesansu zgodnie z założeniami i hasłem humanistów. Pisał o Bogu, życiu, ojczyźnie i śmierci, podaj przykłady.

„Czego chcesz od nas Panie" - ma charakter religijny; Pieśń jest hymnem pochwalnym na cześć Boga. Jest także modlitwa człowieka do Boga. „Na dom w Czarnolesie" - ma charakter religijny; Słowa przekonują nas do tego, aby zachować nadzieję, bez względu na to w jakiej sytuacji jesteśmy. „Pieśń o spustoszeniu Podola" - ma charakter ojczysty; Nawiązuje do napadu Tatarów na Podole w 1575 roku.

Wyjaśnij motto „Medalionów" Zofii Nałkowskiej - „Ludzie ludziom zgotowali ten los."

„Medaliony" to cykl 8 opowiadan Zofii Nałkowskiej, w których autorka opisuje autentyczne relacje więźniów obozów koncentracyjnych, ich przeżycia i wspomnienia. Bohaterką opowiadania „Dno" jest starsza kobieta, którą aresztowali Niemcy, bo w jej domu zbierała się działająca w konspiracji młodzież. Początkowo przebywała w areszcie na Pawiaku, gdzie gestapowcy bili ją, aby wydała innych. Widziała tam torturowanych, umęczonych przesłuchaniami ludzi. Potem wywieziono ją do lagru (obozu pracy). Mieszkała z innymi kobietami w barakach, ciągle marzła i głodowała. Musiała ciężko pracować w fabryce amunicji. Za najmniejsze przewinienia więźniarki zamykano w bunkrach, gdzie leżały też ciała zmarłych. Przez wiele dni nie dostawały jedzenia, a niektóre z nich, aby przetrwać, żywiły się mięsem trupów. To było dno, którego sięgnął człowiek (upadł tak nisko). Taki los przygotowali ludzie (Niemcy) innym ludziom (więźniom).